Mało światła, gorszy sen i nastrój: jak zadbać o siebie w krótkie dni
Gdy dni robią się krótkie, łatwiej o zmęczenie, rozdrażnienie i ochotę, żeby po prostu zapaść się pod koc. Kilka prostych nawyków naprawdę pomaga przetrwać listopad i grudzień.
Jeśli po zmianie czasu i jesiennych ciemnościach masz wrażenie, że wstajesz z łóżka na pół gwizdka, nie jesteś w tym sama ani sam. Dobra wiadomość jest taka, że większość z tego, co pomaga w krótkie dni, nie wymaga ani wielkich pieniędzy, ani zmiany całego życia. Wystarczy kilka konsekwentnych drobiazgów.
Dlaczego jesienią i zimą częściej czujemy się gorzej
Nasz organizm reguluje rytm dobowy m.in. na podstawie światła. Gdy dnia jest mało, a większość czasu spędzamy w budynkach przy sztucznym oświetleniu, zegar wewnętrzny może się rozjeżdżać. Efekt bywa znajomy: wieczorem nie możemy zasnąć, rano trudno się zebrać, a w ciągu dnia spada energia i chęć do działania. Do tego dochodzi zimno, mokra pogoda i mniej okazji do spotkań, więc samopoczucie łatwo osłabnie.
Światło dzienne: wykorzystaj każdą godzinę
Najprostszy sposób to wychodzić na dwór, nawet jeśli niebo jest zachmurzone. Pochmurny dzień bywa jaśniejszy niż mieszkanie z zapalonym światłem. Kilkanaście minut spaceru w ciągu dnia to dużo lepsze wyjście niż czekanie na weekend.
- Zjedz śniadanie lub kawę przy oknie, zamiast w ciemnym kącie kuchni.
- Jeśli to możliwe, przenieś spotkania i pracę przy biurku bliżej okna.
- W weekend zaplanuj spacer w porze, gdy słońce jest najwyżej, czyli w środku dnia.
- W domu odsłaniaj rolety od rana i nie zostawiaj zasłon zaciągniętych przez cały dzień.
Sen, który naprawdę regeneruje
Gdy trudniej wstać, kusi, by spać dłużej w weekendy. Zwykle jednak wtedy zaburza się rytm jeszcze bardziej. Lepiej trzymać zbliżone godziny zasypiania i wstawania przez cały tydzień, a ewentualną drzemkę ograniczyć do krótkiej przerwy w ciągu dnia.
- Ustal stałą godzinę wstawania i trzymaj się jej także w sobotę i niedzielę.
- Ogranicz kofeinę po wczesnym popołudniu.
- Na godzinę przed snem odłóż telefon i wyłącz jasne ekrany.
- Zadbaj o chłodną, dobrze wywietrzoną sypialnię. Wiele osób śpi lepiej w temperaturze, która wydaje się nieco zbyt chłodna.
- Jeśli nie możesz zasnąć, nie leż przez długie godziny w łóżku. Wstań, przejdź się po mieszkaniu w przyciemnionym świetle i wróć, gdy poczujesz senność.
Ruch bez siłowni
Nie musisz od razu zapisywać się na treningi. Regularna aktywność działa na samopoczucie już wtedy, gdy jest prosta i powtarzalna. Dobrze sprawdza się spacer w tempie, w którym można jeszcze rozmawiać, rozciąganie wieczorem albo zrezygnowanie z windy na kilka pięter.
Przy zimowej aurze pomaga dobre ubranie: warstwy, kurtka przeciwwiatrowa i buty z dobrą podeszwą. Wtedy wyjście na dwór przestaje być walką z pogodą, a staje się przyjemnością.
Jedzenie, woda i powietrze w mieszkaniu
Ogrzewanie suszy powietrze, co odczuwa się w gardle, oczach i na skórze. Często pomaga zwykła miska z wodą na kaloryferze, wietrzenie krótkimi, intensywnymi chwilami zamiast uchylonego okna przez cały dzień oraz regularne picie wody. Warto też zadbać o posiłki z warzywami, kaszami, rybami i strączkami. Nie chodzi o żadną dietę, tylko o to, żeby talerz nie składał się głównie z szybkich, przetworzonych przekąsek.
| Nawyk | Jak długo | Kiedy najłatwiej |
|---|---|---|
| Spacer na świeżym powietrzu | kilkanaście minut lub dłużej | w środku dnia |
| Stała godzina wstawania | codziennie | od razu, bez wyjątków w weekend |
| Odłożenie telefonu przed snem | około godziny | po kolacji |
| Krótkie wietrzenie mieszkania | kilka minut | rano i wieczorem |
Kiedy to już nie jest zwykły spadek nastroju
Jesienny dołek zwykle mija wraz z poprawą pogody i przyzwyczajeniem się do rytmu dnia. Jeśli jednak przez kilka tygodni czujesz się przygnębiona lub przygnębiony, tracisz zainteresowanie rzeczami, które zwykle sprawiają przyjemność, masz kłopot ze snem lub apetytem albo trudno Ci funkcjonować w pracy i w domu, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym. Lekarz oceni sytuację i zaproponuje dalsze kroki. Nie musisz czekać, aż samo przejdzie.
Jeśli pojawiają się myśli o rezygnacji z życia lub o skrzywdzeniu siebie, nie zostawaj z tym sama lub sam. W sytuacji zagrożenia zadzwoń pod numer alarmowy 112. Wsparcie emocjonalne można też uzyskać pod numerem Telefonu Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym: 116 123.
Prosty plan na pierwszy tydzień
- Pierwszego dnia ustal stałą godzinę wstawania i trzymaj ją przez cały tydzień.
- Drugiego dnia wyjdź na dwór w porze obiadowej, nawet na krótki spacer wokół bloku.
- Trzeciego dnia odłóż telefon godzinę przed snem i zauważ, czy zasypiasz łatwiej.
- Czwartego dnia wprowadź do obiadu porcję warzyw i kaszy, jeśli dotąd jadłaś lub jadłeś na szybko.
- Piątego dnia zadbaj o miskę z wodą na grzejniku i krótkie wietrzenie mieszkania.
- Szóstego i siódmego dnia wybierz to, co sprawiło najmniej trudu, i zostaw to w rutynie.
Najczęstsze pytania
Czy lampa do light therapy jest potrzebna każdemu?
Nie każdemu i nie od razu. Zanim cokolwiek kupisz, warto najpierw uporządkować dzień: więcej światła dziennego, regularny sen i ruch. Jeśli problem się utrzymuje, porozmawiaj z lekarzem, który oceni, czy warto dodatkowo rozważyć inne metody.
Czy wystarczy witamina D, żeby poprawić samopoczucie?
Suplementację warto omówić z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza jeśli nie wiesz, czy twoja dieta i ekspozycja na słońce są wystarczające. Nie należy dobierać dawek samodzielnie, bo zarówno niedobór, jak i nadmiar mogą być szkodliwe.
Ile czasu powinno trwać, zanim zauważę poprawę?
Zmiany w rytmie snu i aktywności zwykle zaczynają być odczuwalne po kilku tygodniach konsekwentnego działania. Jeśli po takim okresie nie widzisz poprawy albo objawy się nasilają, zgłoś się do lekarza.